Καθώς το Υπουργείο επανεξετάζει την ΚΥΑ σχετικά με τη δωρεάν αρχική νομική συμβουλευτική, απαιτούμε: Η νομική καθοδήγηση πρέπει να υπηρετεί τα δικαιώματα, όχι την αποτροπή.
Η ελληνική κυβέρνηση εισάγει ένα νέο πλαίσιο για την αρχική νομική συμβουλευτική που παρέχεται στους αιτούντες άσυλο. Μια πρόσφατη Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) αναθέτει το έργο αποκλειστικά σε ένα ειδικό μητρώο δικηγόρων με κρατική πιστοποίηση, το οποίο δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί. Οι εγγεγραμμένοι δικηγόροι θα δικαιούνται αμοιβή 160 ευρώ ανά συνεδρία συμβουλευτικής, η οποία θα διεξάγεται ατομικά ή σε ομάδες έως 15 αιτούντων ή ακόμη και έως 50 σε περίπτωση μαζικών αφίξεων ή άλλων εξαιρετικών περιστάσεων. Θα λαμβάνουν επίσης ένα μπόνους 250 ευρώ εάν ο αιτών άσυλο επιλέξει την «οικειοθελή» αναχώρηση εντός 2 μηνών από τη συνεδρία συμβουλευτικής, μετά την ολοκλήρωση της επιστροφής.
Βασιζόμενοι στην αρχική δήλωση της Συντονιστικής Επιτροπής της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδας (4 Ιουλίου 2026), συμμεριζόμαστε την καταδίκη του οικονομικού μπόνους «εθελοντικής επιστροφής» (Άρθρο 9(3)) και της εποπτείας των συνεδριών συμβουλευτικής από το Υπουργείο (Άρθρο 13(1)-(2)) ως θεμελιωδώς ασύμβατων με την ανεξαρτησία των δικηγόρων και το δικηγορικό απόρρητο. Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) ζήτησε επίσης την απόσυρση του Άρθρου 9(3), προειδοποιώντας ότι δημιουργεί κίνητρο για επηρεασμό του περιεχομένου της νομικής καθοδήγησης και υπονομεύει αντικειμενικά την ανεξαρτησία και την ουδετερότητα των παρεχόμενων πληροφοριών.
Το μπόνους που καταβάλλεται στους δικηγόρους μετά την επιβεβαιωμένη αναχώρηση ενός αιτούντος (Άρθρο 9(3)) ενεργοποιείται ρητά για αιτούντες που έχουν προκατηγοριοποιηθεί ως μη «ισχυρού προφίλ πρόσφυγα» με βάση ποσοστά αναγνώρισης που συνδέονται με την ιθαγένεια κάτω του 20% (Άρθρο 2(1)(δ)), το οποίο δίνει δομικά κίνητρα στους δικηγόρους να καθοδηγούν τους ανθρώπους στην κίνηση προς την αποδοχή της επιστροφής πριν από οποιαδήποτε εξατομικευμένη αξιολόγηση των αναγκών προστασίας τους. Η ίδια διάταξη επιδεινώνει αυτή την πίεση απαιτώντας από τους δικηγόρους να προειδοποιούν αυτούς τους αιτούντες για τις αυστηρές ποινικές κυρώσεις για «παράνομη διαμονή» βάσει του Νόμου 5226/2025 – ελάχιστη ποινή δύο ετών, με αναστολή μόνο κατά την αναχώρηση. Δεδομένου ότι η εναλλακτική λύση είναι η φυλάκιση μετά την απόρριψη, η συγκατάθεση που λαμβάνεται υπό αυτές τις συνθήκες ισοδυναμεί με εξαναγκασμό και όχι με «εκούσια» απόφαση, εγείροντας σοβαρές ανησυχίες βάσει της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Η ΚΥΑ επαναχρησιμοποιεί τη νομική συμβουλευτική ως μέσο του δόγματος «φυλακή ή επιστροφή» του κράτους. Ο κανονισμός εξαιρεί ρητά την προετοιμασία της συνέντευξης, τη σύνταξη υπομνημάτων ή εγγράφων, τις συμβουλές για συγκεκριμένες υποθέσεις και την πρόσβαση σε αρχεία από το πεδίο εφαρμογής της ίδιας της συνεδρίας καθοδήγησης – και απαγορεύει ξεχωριστά στον ίδιο δικηγόρο να εκπροσωπεί αργότερα επίσημα τον αιτούντα στην διοικητική ή δικαστική εξέταση του αιτήματός του. Η «νομική καθοδήγηση» είναι δομικά κενή από οποιοδήποτε ουσιαστικό και ατομικό περιεχόμενο εξαρχής. Αυτό αντιστρέφει τον ρόλο των δικηγόρων ασύλου από ανεξάρτητους συνηγόρους που αποσκοπούν στην προστασία των δικαιωμάτων των ανθρώπων που μετακινούνται ενάντια στην κρατική βία σε πράκτορες που εκτελούν τις πολιτικές αποτροπής της ΕΕ και του ελληνικού κράτους για την ποινικοποίηση και την αναγκαστική επιστροφή.
Η ΚΥΑ είναι το τελευταίο σε μια σειρά αυταρχικών μέτρων που έχουν συστηματικά περιορίσει, επιτηρήσει και ποινικοποιήσει τον χώρο στον οποίο μπορεί να λειτουργήσει η νομική και ανθρωπιστική αλληλεγγύη προς τους ανθρώπους που βρίσκονται σε κίνηση στην Ελλάδα – κυρίως ο Νόμος 5275/2026 («Προώθηση Πολιτικών Νόμιμης Μετανάστευσης», 5 Φεβρουαρίου 2026), τον οποίο η Human Rights Watch περιγράφει ως νομοσχέδιο που «δαιμονοποιεί την κοινωνία των πολιτών» . Η ΚΥΑ θα πρέπει επίσης να διαβαστεί παράλληλα με την ανακοίνωση του Υπουργού Πλεύρη για «επαναπροσδιορισμό» του ρόλου των ΜΚΟ, διασφαλίζοντας ότι δεν λειτουργούν ως «παράγοντας έλξης» .
Υπό αυτό το πρίσμα, η ΚΥΑ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που συνδυάζει την καταστολή των ανεξάρτητων φορέων με την απορρόφηση του εναπομείναντος επαγγελματικού χώρου από κρατικές λογικές – ποινικοποιώντας όσους παρέχουν ανεξάρτητες νομικές πληροφορίες, ενώ παράλληλα εγκαθιστά ένα κρατικά ελεγχόμενο υποκατάστατο που έχει σχεδιαστεί για να παρεμποδίζει περαιτέρω την αποτελεσματική νομική υποστήριξη και να εξυπηρετεί την πολιτική επιστροφών.
Στις 10 Ιουλίου 2026, η Συντονιστική Επιτροπή της Ολομέλειας ανέστειλε την έκκλησή της για αποχή , μετά τη δημόσια δέσμευση του Υπουργού να τροποποιήσει τα Άρθρα 9(3) και 13(1)-(2) και σχετική εγκύκλιο που εξέδωσε ο Γενικός Γραμματέας Μεταναστευτικής Πολιτικής στις 9 Ιουλίου 2026. Η Ολομέλεια έχει θέσει ως όρο για τη συνέχιση της συμμετοχής της την ορθή τροποποίηση αυτών των διατάξεων πριν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας, διατηρώντας το δικαίωμα να αποσυρθεί πλήρως εάν δεν ολοκληρωθεί.
Σημειώνουμε ότι οι υποκείμενες διατάξεις παραμένουν αμετάκλητες και η τροποποίησή τους παραμένει απλώς μια δέσμευση και όχι ένα γεγονός. Καταδικάζουμε απερίφραστα αυτές τις διατάξεις και ζητούμε την άμεση κατάργησή τους. Οι υπογράφουσες οργανώσεις υπενθυμίζουν ότι το Συμβούλιο των Δικηγορικών Συλλόγων της Ευρώπης (CCBE) έχει τονίσει την ανάγκη να διασφαλιστεί η πλήρης ανεξαρτησία των δικηγόρων στον τομέα της μετανάστευσης και να αποτραπεί η αδικαιολόγητη παρέμβαση στα επαγγελματικά τους καθήκοντα.
Η νομική καθοδήγηση προς τα άτομα που βρίσκονται σε κίνηση πρέπει να εξυπηρετεί τα δικαιώματά τους και όχι τις πολιτικές αποτροπής του κράτους. Πρέπει να παραμένει ανεξάρτητη, εμπιστευτική και αποτελεσματική.
Υπογράφοντες:
Έχω Δικαιώματα
Ίση Νομική Βοήθεια
Εθελοντές Σάμου
Avocats Sans Frontières France
Συλλογική Βοήθεια
Νομικό Έργο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα
Εργαστήριο Αλλαγών
Ομάδες Ειρηνοποιών Κοινότητας – Αλληλεγγύη Μεταναστών στο Αιγαίο
Διαευρωπαϊκή Ένωση Ανθρωπιστικής Βοήθειας
Ομάδα Πληροφοριών για Κινητά
ECHO100PLUS
EmpowerVan
Νομική Υποστήριξη Προσφύγων (RLS)
Κέντρο για τα Δικαιώματα των Φύλων και την Ισότητα ΔΙΟΤΙΜΑ
Κέντρο Νομικής Βοήθειας – Φωνή στη Βουλγαρία
Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών
Δίκτυο Παρακολούθησης Συνοριακής Βίας
Νομικό Κέντρο Λέσβου
Συμβίωση